„Białe Morza”

 
 

Historia obszaru na którym powstaje obecnie Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się” jest bardzo dynamiczna. W latach 80 XVIII w. przez wieś Łagiewniki przeprowadzono trakt cesarski z Wiednia do Lwowa. Odkrycie iłów łupkowych i gipsu na tym obszarze przyczyniło się do rozwoju przemysłu. W konsekwencji już w 1884 roku przez wieś przeprowadzono linię kolejową prowadzącą do Oświęcimia (w 1910 r. uruchomiono przystanek kolejowy Borek Fałęcki).

Początek XX w. to narodziny „BiW Liban – Fabryki Produktów Chemicznych w Podgórzu”. 1 maja 1906r. uruchomiono produkcję oraz wyprodukowano metodą Honigmanna pierwszą tonę sody kalcynowanej i kaustycznej. Od początku istnienia rozwój fabryki, która potem weszła w skład koncernu Solvay’a uwarunkowany był zabezpieczeniem dla niej dostaw podstawowych surowców oraz wody przemysłowej, jak również rozbudowaniem własnego transportu.

W 1918 r. zawarto umowę z Austriacką Inżynierią Wojskową (administratorem terenów wojskowych w rejonie fortów) na wybudowanie na tych terenach kolejki wąskotorowej do transportu kamienia wapiennego z kamieniołomów w Zakrzówku do fabryki.

W kolejnym okresie od 1918 r. do 1939 r. nastąpiła szybka rozbudowa zakładu oraz wzrost produkcji sody. Zarząd firmy ,,Solvay" wykupił sąsiadujące z terenem fabryki parcele i przeznaczył je pod budowę ważniejszych inwestycji, których głównym celem było uniezależnienie zakładu od dostaw z zewnątrz podstawowych surowców, tj. soli i kamienia wapiennego.

Efektem zwiększonej produkcji była konieczność znalezienia miejsca umożliwiającego składowanie odpadów posodowych. Wybrano tereny znajdujące się nad rzeką Wilgą w bezpośrednim sąsiedztwie fabryki. Osadniki odpadów pofabrykacyjnych, mające na celu zabezpieczenie utrzymania ciągłości produkcji rozpoczęto budować w 1930 r.

Rys historyczny osadników tzw. „Białych Mórz”

Krakowskie Zakłady Sodowe intensywnie rozwijają się do 1977 roku. W tym czasie utworzono miejsca pod budowę kolejnych stawów osadowych. Przełomowy dla historii zakładu okazuje się rok 1977. W Uchwale nr 71/34/77 Rady Narodowej Miasta Krakowa (w sprawie zatwierdzenia planu zagospodarowania przestrzennego Krakowskiego Zespołu Miejskiego) stwierdzono m. in. konieczność likwidacji K.Z.P.N Bonarka i K.Z.S. Solvay wyznaczając jako datę likwidacji koniec 1990 r. W wyniku przeprowadzonych w tym czasie analiz, uznano że rewitalizacja osadników posodowych musi być przeprowadzona w późniejszym czasie z uwagi na przyjętą technologię rekultywacji. Proces rewitalizacji objął jedynie tereny pomiędzy ul. Zakopiańską a linią kolejową Kraków-Zakopane. Zagospodarowanie osadników odsunięto zatem w czasie na kilkanaście lat (czas niezbędny dla ustabilizowania się gruntu w poszczególnych osadnikach).

Do połowy 1995 r. prowadzono prace rekultywacyjne na koronie osadników, oraz rozplantowano i zabezpieczono skarpy wraz z nawiezieniem ziemi i obsianiem trawą .W wyniku tych prac uzyskano ok.80 ha terenów możliwych do zagospodarowania m.innymi na cele rekreacyjne. Przez okres ostatnich 15 lat skały osadowe w wyniku naturalnej sukcesji porosły zielenią ,natomiast we wnętrzu osadników postępował proces fizykochemicznej stabilizacji gruntów.


Opracował: Ryszard Poda

Kraków, marzec 2008 r.

W czasie okupacji fabryka stanowiła miejsce schronienia inteligencji krakowskiej przed przymusowym wywozem na roboty do Niemiec. Jedną z osób, która trafiła do zakładu był młody Karol Wojtyła, przyszły Papież Jan Paweł II. Wielokrotnie podczas pielgrzymek do Polski wspominał okres, w którym pracował w Solvayu oraz piesze wędrówki do zlokalizowanego w bezpośrednim sąsiedztwie Klasztoru Sióstr Miłosierdzia Bożego.

Dla wielu Polaków w kraju i za granicą miejsce to posiada symboliczny wymiar. Można uznać, że jest to miejsce o symbolicznym znaczeniu dla kultury i historii Polski.